شبکه جمع آوری فاضلاب

شرکت افروغ بنا به عنوان شرکتی فعال در زمینه انتقال فاضلاب در کشور با نزدیکی چشمگیر دانش و تجربه در این زمینه اقدام به مشارکت در پروژه های انتقال فاضلاب در شهر های مختلف کشور کرده است.
این مهم با توانمندی کارشناسان زبده این شرکت محقق شده است.
در ادامه به شرح مختصری از چگونگی طراحی و اجرای سیستم شبکه فاضلاب اشاره شده است.

انتقال فاضلاب و اهمیت آن در جهان امروز

با بزرگ شدن شهر ها و افزایش جمعیت آنها از یک سو و گسترش صنایع و کارخانجات از سوی دیگر مسئله ی آلودگی محیط زیست روز به روز اهمیت بیشتری پیدا میکند. با گسترش زندگی ماشینی و به علت توجه نکردن افراد به منافع همگان هر روز انواع بیشتری از آلودگی ،محیط زیست آدمیان و حیوانات را ناسالم تر و زندگی آنها را در معرض خطری جدی تر قرار میدهد.
همچنان که اشاره شد وجود فاضلابها یکی از عوامل آلودگی محیط زیست است،بنابراین بایستی آنها را جمع آوری و آنها را از شهرها بیرون آورد. نخست آنها را پالایش و تصفیه نمود و سپس به گردش آب در طبیعت برگردانید.

جمع آوری گنداب ها و پساب ها از محیط زیست در شهرها از دیدگاههای زیر لازم وضروری است

الف- بهداشت همگانی :فاضلابها همیشه دارای مقادیر بسیار زیادی مواد خارجی هستند که به صورتهای گوناگون برای زندگی موجودات زنده زیان آور میباشند.
ب- نظم محیط زیست:برهم خوردن نظم محیط زیست بیشتر ناشی از ایجاد آبهای سطحی است.در مواقع بارندگی های شدید بعلت کمتر بودن درجه ی نفوذپذیری سطح خیابانها و پشت بام ها نسبت به زمینهای بیرون شهرها ،آبهای ناشی از بارندگی پس از شستشوی خیابانها و آلوده شدن به مواد آلی و معدنی موجود در سطح آنها به صورت فاضلابهای سطحی خیابانها را میپوشانند،که برای بیرون راندن این آبهای سطحی به بیرون شهرها از کانالهای مخصوصی استفاده میشود.
ج- کاربرد دوباره فاضلاب:موضوع کاربرد دوباره فاضلاب ها به علت نیاز روز افزون به آب ،روز به روز بیششتر مورد توجه قرار میگیرد.استفاده از فاضلابهای پالایش شده برای مصرف های غیرخانگی مانند آبیاری فضای سبزدرون شهرها،پارک ها،جنگل کاری،وشستشوی خیابانها و کانالهای فاضلاب اهمیت ویژه ای دارد.
د- تاثیر بر سفره های زیرزمینی:جمع آوری فاضلابهای شهری شبکه ی کانالیزاسیون در پایین بردن سظح آب زیرزمینی و پاک نگهداری منبع های طبیعی آب زیر زمینی اثر چشمگیری دارد.موضوع آلوده نکردن آبهای زیرزمینی در کشور ما که سیستم بیرون راندن فاضلاب در آن به صورت سنتی خود و با استفاده از چاههای جذب کننده انجام میگیرد،اهمیت بیشتری میابد.چاههای جذب کننده فاضلاب که امروزه در بیشتر نقاط کشور مورد استفاده قرار میگیرند عامل اصلی آلودگی آبهای زیرزمینی میباشند.

روشهای جمع آوری فاضلاب شهری

جمع آوری فاضلاب شهری را میتوان به صورت درهم و با کمک یک رشته فاضلاب رو برای هدایت فاضلابهای خانگی و آبهای سطحی انجام داد و یا به صورت مجزا و با ایجاد دو رشته مجزای گوناگون یکی برای هدایت فاضلاب خانگی و دیگری برای هدایت آبهای سطحی ناشی از بارندگی طراحی نمود.در روش درهم هزینه ی ایجاد شبکه ی جمع آوری کمتر ولی هزینه ی ساختمان تصفیه خانه و آلودگی محیط زیست بیشتر میباشد،در صورتی که در روش مجزا هزینه ی ساختمان شبکه بیشتر ولی آلودگی محیط زیست کمتر میگردد.

تاسیسات شبکه ی جمع اوری فاضلاب شهری

تاسیسات شبکه ی جمع آوری فاضلاب تشکیل شده است از :
الف- فاضلاب روها
فاضلاب روها و یا کانالهای جمع آوری فاضلاب به گروههای زیر تقسیم میشوند :
– انشعاب خانه ها
– کانالهای فرعی فاضلاب، که با مقطع دایره ای ساخته میشوند.
– کانالهای اصلی، و شاه لوله ها ی فاضلاب معمولآ با مقطع دایره ای و در شبکه های درهم میتواند به شکل تخم مرغی یا دایره ای مرکب باشد.
– کانالهای ویژه ی آب باران، که معمولآ بتن آرمه و با مقطع های گوناگون ساخته میشوند.
– لوله های زیر فشار، جهت انتقال فاضلاب از ایستگاه های پمپاژ در شهرهایی که شیب طبیعی کافی ندارند.
ب- ساختمانهای ویژه
به علت ویژگی های فاضلاب بجز فاضلاب روها باید در مسیر شبکه تعداد بسیاری ساختمانهای ویژه ساخته شوند که مهمترین آنها عبارتند از:
– آدم روها ، که برای تمیز کردن و تعمیر کانالها ساخته میشوند.
– دریچه های ریزش آب باران ، و شستشوی خیابانها که در کنار سواره رو قرار دارند.
– دریچه های ریزش برف
– سر ریز های آب باران ، که در شبکه های در هم ساخته میشوند.
– تاسیسات تقسیم کننده ی فاضلاب ، که در لوله های فاضلاب خانگی بکار میروند.
– دریچه های ریزش فاضلاب ، برای شهرهایی که شیب طبیعی زیادی دارند.
– ایستگاههای پمپاژ ، برای شهرهایی که شیب آنها اندک است
– حوضچه های زیر زمینی شستشوی فضلاب روها ، برای شهرهایی که شیب کم دارند.
– زیر گذرها و روگذرها برای گذرانیدن لوله های فاضلاب از زیر رودخانه ها.

محل و عمق لوله های فاضلاب در گذرگاه ها

عمق لوله های فاضلاب ,تصفیه فاضلاب, جمع آوری فاضلاب شهری

محل لوله های فاضلاب

محل قرار دادن لوله های فاضلاب در گذرگاه ها بسته به میزان پهنای گذرگاهها متفاوت است.
بسته به مسائل اقتصادی یعنی هزینه های ساختمانی و جنبه ی فنی یعنی مقدار شیب ممکن برای لوله ها،یک لوله در وسط یا دولوله در طرفین جایگذاری میشود. بطوریکه در گذر گاههای با عرض کمتر از ۱۵ متر یک لوله در وسط ،و در گذرگاههای باعرض بیش از ۲۴ متر که در دوطرف دارای ساختمان میباشند دو لوله در طرفین ودر گذرگاههای با عرض بین ۱۵ و ۲۴ متر با توجه به امکانات محلی و هزینه ساختمان و نظر مهندس یکی از دو روش استفاده میشود.

عمق لوله های فاضلاب

با توجه به فاصله ی لوله های فاضلاب شهر در خیابانها از دستگاههای بهداشتی درون ساختمان ها حداقل عمقی برابر ۵/۲ متر برای خیابانهای فرعی و ۳ متر برای خیابانهای پهن پیشنهاد میگردد .اگر عمق زیر زمینها در شهر کم باشد میتوان کمترین عمق لوله ها در گذرگاههای فرعی را تا ۸/۱ متر نیز کاهش داد،و در صورتی که ساختمانهای شهر دارای زیر زمین نباشند میتوان کمترین عمق نامبرده را تا ۵/۱ متر نیز کاهش داد.

کندن ترانشه

کندن ترانشه بسته به جنس زمین و امکانات موجود ممکن است به روش دستی یا با بیل مکانیکی انجام میگیرد.
بهتر است تسطیح کف ترانشه و خاکبرداری بخشهای مجاور با کف نهایی ترانشه با دست انجام گیرد،زیرا به هیچ وجه نباید قسمتی از کف نهایی ترانشه با خاک دستی تسطیح شود.

پایداری دیواره های ترانشه

چون عمق لوله های فاضلاب در شهرها معمولآ بیش از ۲ متر است لازم است بجز در زمینهای بسیار خوب، برای ایجاد دیواره ی گود به شکل قائم از داربست استفاده میشود.کاربرد داربست در زمینهایی که بعلت حرکت وسائط نقلیه امکان ارتعاش در زمین هست بیشتر اهمیت پیدا میکند.

شیب دیواره ی ترانشه

در کار گذاردن لوله های فاضلاب داخل شهر به علت کمی جا معمولآ از ترانشه هایی با دیواره قائم استفاده میشود ولی در بیرون شهرها میتوان بجای استفاده از ترانشه با دیواره قائم و داربست ،از دیواره ی ترانشه را با زاویه ی ۴۵ تا ۶۰ درجه نسبت به افق بصورت شیبدار ساخت.

خشک کردن کف ترانشه

در صورتی که سطح آبهای زیر زمینی بالاتر از کف ترانشه باشد ، باید برای اجرای لوله گذاری سطح آب زیرزمینی را پایین برد، اگر سطح آبهای زیر زمینی در طول سال متغیر است باید سعی شود تا عملیات زمانی که سطح آب پایین است انجام شود.

داربست ونگهداری دیواره ی ترانشهه

استفاده از داربست بعلت عمق زیاد لوله های فاضلاب در بیشتر حالت ها لازم میباشد و چون طرح داربست با مسئله ی ایمنی و جان کارگران در ارتباط است باید پیش از آغاز کار از ایمنی و استحکام آن اطمینان خاطر حاصل نمود.
داربست ممکن است از با تخته و چوب و یا به کمک سپرهای فلزی که در زمین کوبیده میشوند ایجاد گردند.

قرار دادن لوله های فاضلاب در ترانشه

تصفیه فاضلاب , فاضلاب شهری

پس از اطمینان از پایداری دیواره ی ترانشه کارهای مربوط به قرار دادن لوله ها در کف ترانشه بترتیب زیر انجام میشود:
الف- ترازیابی کف ترانشه
ب-بستر سازی
ج- نصب لوله ها
د- جهت یابی محور لوله ها
ه- ترازیابی

گذراندن لوله های فاضلاب از تاسیسات موجود

در کار گذاری لوله های فاضلاب غالبآ به موانع تآسیسات دیگری در رو یا زیر زمین برخورد میشود که برداشتن یا صدمه زدن به آنها هنگام عملیات کارگذاری لوله فاضلاب موجب اختلال در خدمات ان تآسیسات میشود.
در این موارد باید از روشهای بدون استفاده از ترانشه کنی استفاده نمود.
– موانعی که ممکن است در مسیر لوله های فاضلاب قرار گیرند به دو گروه تقسیم میشوند :
الف- موانع وابسته به تآسیسات زیرزمینی ، مانند تاسیسات زیر زمینی آبرسانی،لوله های گاز،کابل برق و تلفن و …
ب- موانع وابسته به تآسیسات روی زمینی ، مانند رودخانه ها،بزرگراهها،خطوط راه آهن،

روشهای بدون استفاده از ترانشه کنی عبارتند از :

فاضلاب شهری, تصفیه فاضلاب

الف-ا یجاد تونل
در این روش باید در عمقی کافی تونلی کند و با پوششهای لازم آنرا تقویت نموده و سپس لوله ی فاضلاب را از درون آن گذرانید.این روش بویژه در صورت وجود آب زیر زمینی در مسیر تونل خیلی گران است وکمتر مورد استفاده قرار میگیرد.
انتخاب جنس لوله از نظر عبور از مانع در این روش هیچ محدودیتی در بر ندارد.
ب- فروبردن لوله در زمین با فشار هیدرولیکی
در این روش برای گذر از زیر راه آهن و شاه راه ها نخست یک لوله ی فلزی محافظ را با قطری دو سه درجه بیشتر از لوله ی اصلی انتخاب کرده و با فشار جک هیدرولیکی از زیر مانع میگذرانند و سپس لوله ی فاضلاب را از درون آن عبور میدهند.
این روش بترتیب مراحل زیر اجرا میشود :
۱- کندن گودالی بزرگ در طرفی از مانع که لوله باید در زمین فرو رود، ابعاد این گودال بسته به قطر لوله ی محافظ و اندازه ی جک هیدرولیکی متغییر میباشد و دیواره های آن باید کاملآ با داربست ویا دیواره های محافظ فلزی در برابر هر نوع ریزشی محافظت گردد.
۲- کندن گودالی کوچک در طرفی که لوله باید در کف ترانشه ظاهر شود، این گودال تنها برای کنترل بیرون آمدن لوله از زیر موانع و قطع عملیات مربوط به فشار دادن لوله ی فلزی میباشد.
۳- لوله ی فلزی با کمک یک جک هیدرولیکی بصورت افقی در زمین فشرده میشود.
۴- مته ی پیچواری با قطری کوچکتر از قطر درونی لوله به درون ان فرستاده و با چرخش آن خاک های درون لوله را به بیرون منتقل میکند.
۵- تکرار مرحله ی سه میباشد تا اینکه تمام لوله ی فلزی در زمین فرو رفته و ابتدای آن در گودال گیرنده نمایان شود.
بعلت محدود بودن طول گودال فرستنده ،طول لوله های فلزی مورد استفاده محدود بوده از این رو در این مرحله پس از فرو رفتن یک لوله از لوله ی فلزی قطعه لوله فلزی دیگری را به آن جوش داده و عملیات فشردن لوله را روی قطعه تازه ادامه میدهند.پس از قرار دادن لوله ی فاضلاب درون لوله ی محافظ ،فضای خالی میان دو لوله باید با ماسه ی فشرده شده کاملآ پر شود.
شرط اساسی استفاده از این روش مناسب بودن زمین میباشد که قبل تر باید با کمک روشهایی تضمین شده باشد.بیشترین بزرگی قلوه سنگ های احتمالی در مسیر لوله ی فلزی میباید از یک سوم قطر داخلی لوله ی فلزی کوچکتر باشد.در صورتی که مانع رودخانه ای باشد باید عمق لوله ی محافظ حداقل یک متر پایین تر از بستر رودخانه باشد.روی لوله ی فاضلاب باید پیش از ورود و پس از خروج از حریم رودخانه ،راه آهن یا شاه راه آدم روهایی پیش بینی شود.
ج- فرو بردن لوله در زمین با روش دورانی هدایت شونده
روش دورانی هدایت شونده نخست در کندن چاه های نفت مورد استفاده قرار میگرفت و در طی دو دهه ی اخیر برای گذراندن کابل ها ی برقفلوله های آب و فاضلاب از زیر موانعی چون رودخانه ها،کانالهای آبیاری،باندفرودگاهها و یا شاه راه های پهن کاربرد فراوانی یافته است.
این روش شباهت فراوانی با روشهای دورانی چاههای قائم و افقی دارد ولی با این تفاوت که در روش دورانی هدایت شونده ،مته علاوه بر حرکتی مستقیم میتواند مسیری منحنی را نیز طی کند.

مراحل انجام لوله گذاری در زمین به روش هدایت شونده ی دورانی

تصفیه فاضلاب شهری, جمع آوری فاضلاب شهری

۱- ایجاد مجرای هادی
در ابتدا مته با فشار یک جک هیدرولیکی با زاویه ای برابر ۸ تا ۲۰ درجه نسبت به افق در مسیر حرکت در زمین وارد میشود ،سپس جهت حرکت موضعی خود را در هر لحظه بنا به دلخواه شخص هدایت کننده ی دستگاه به اندازه ی زاویه ای برابر ۰٫۵ تا ۱٫۵ درجه تغییر داده و در نقطه ای از زمین بیرون میآید.
در روش دورانی هدایت شونده مته میتواند دو گونه حرکت زیر را انجام دهد :
الف- حرکت دورانی و موضعی، که در این صورت مته مسیر مستقیمی را طی میکند.
ب- حرکت موضعی، که بسته به زاویه ی ایجاد شده در سر مته ،مته میتواند مسیر مستقیم و یا منحنی را طی کند.
در هر دو نوع حرکت نام برده شده دو عاملی که کمک میکند تا مته مسیر خود را به جلو ادامه دهد عبارتند از :
– عامل فشار که توسط جک هیدرولیکی به لوله ی حامل مته وارد میشود.
– محلولی که با فشار از سر مته خارج شده نظیر بنتونیت ،ضمن شستن زمین مجاور،حرکت مته به جلو را تسهیل میکند.
مته روی لوله ی فولادی به قطر ۷۵ میلیمتر کارگذارده شده است و دارای مفصلی است که تغییر جهت تدریجی مته را در حرکت موضعیش ممکن میسازد.مته ی نامبرده شده مجهز به دستگاه گیرنده ی الکترونیکی میباشد که توسط کامپیوتری هدایت میشود.
مسیر حرکت مته در زیر زمین ،فاصله ی طی شده ،عمق و زاویه ی لحظه ای حرکت مته،روی صفحه ی کامپیوتر نمایان میشود.
۲- گشاد سازی مجرا
در این مرحله لوله ی هادی ۷۵ میلیمتری جهت هدایت عملیات بعدی در مجرا نگهداری میشود.برای گشاد سازی مجرا نخست لوله ی فلزی دیگری به قطر ۱۲۵ میلیمتر و محیط به لوله ی هادی ،که در سر آن مته ویژه ای به قطر ۱۵۰ میلیمتر کار گذاشته شده است را وارد مجرا میکنند تا قطر مجرا به ۱۵۰ میلیمتر افزایش یابد.در صورتی که مجرا برای عبور لوله ی اصلی مناسب نباشد،پس از نمایان شدن سر مته از آنسوی حفره ،مته ۱۵۰ را با مته ی ۲۵۰ و یا ۳۰۰ تعویض نموده و با حرکی معکوس مته را به نقطه ی اولیه ی ورود به زمین میکشند.با تکرار این عمل قطر مجرا را بزرگ و بزرگتر مینمایند.معمولآ برای اینکه کارگذاری لوله ی اصلی(مرحله ی سوم)بدون مشکلی عملی شود،قطر مجرا را دو درجه بزرگتر از قطر خارجی لوله اصلی انتخاب میکنند.
۳- کارگذاری لوله ی اصلی
عمل کارگداری لوله ی اصلی باید بصورت کشیدن لوله به درون مجرا از سوی مقابل مانع مورد نظر انجام گیرد.
جک هیدرولیکی پس از بیرون کشیدن لوله ی هادی از درون لوله ی ۱۲۵ میلیمتری،لوله ی ۱۲۵ را در حالی که لوله ی اصلی به انتهای ان متصل شده است ،به بیرون میکشد.قطعات لوله ی اصلی که مهمولآ پلاستیکی(پلی اتیلنی) است باید قبلآ به یکدیگر جوش خورده و لوله بصورت یکپارچه در سوی دیگر مانع(سمت مخالف جک هیدرولیکی)قرار گرفته باشند تا عملیات کشیدن آن به درون زمین انجام گیرد.
پس از پایان لوله گذاری و بی حرکت شدن آن،محلول بنتونیت خودبخود سخت شده و مانند ملات بنایی لوله را محافظت میکند.
۴- ایجاد آدم روهای ابتدا وانتهای مسیر
پس از پایان کشیدن لوله ی اصلی از درون مجرا،دو سر آن در عمقی مناسب برای اتصال به دو آدم رو ابتدا و انتهای مسیر بریده میشود.
با ساختن دو آدم رو در دو طرف مسیر ساخته شده این قطعه لوله را به بقیه ی خط لوله ی فاضلاب متصل میکنند.
روش دورانی هدایت شونده علاوه بر محاسنش دارای معایبی هم هست :
– بعلت لزوم انعطاف پذیری لوله،فشار کار در خط انتقال نباید از حدودی تجاوز کند،مثلآ برای لوله های پلی اتیلنی فشرده بسته به ضخامت دیواره ی آنها میان ۶ تا ۱۶ اتمسفر میباشد.
– این روش نیاز به فضای زیادی مخصوصآ در سوی خروج(برای کشیدن لوله ی اصلی به درون مجرا) دارد که عملآ همیشه میسر نیست.

نقشه های اجرایی شبکه ی جمع آوری فاضلاب

فاضلاب, تصفیه فاضلاب

در نقشه های اجرایی شبکه های فضلاب باید پروفیل طولی از زمین و لوله با مقیاس ۱۰۰۰/۱ برای طول و ۱۰۰/۱ برای ارتفاع کشیده شده و در اختیار پیمانکار قرار گیرد. در این پروفایل طولی باید همه ی عوارضی که در مسیر لوله گذاری هست مشخص گردند.جزئیات چگونگی گذشتن لوله از عوارض نامبرده باید بصورت نقشه هایی اجرایی جداگانه ای با همه ی جزئیات و ابعاد ساختمانی در اختیار پیمانکار قرار گیرد.

انشعاب خانه ها

انشعاب خانه ها معمولآ بدلیل اجرای ضعیف و بوجود امدن ایراداتی نظیر نشت آبهای زیر زمینی به درون لوله های فاضلاب جزء نقاط ضعف شبکه محسوب میشوند.
قطر لوله های انشعاب خانه ها بسته به تعداد خانوارهای ساکن در ساختمان میان ۱۲۵ تا ۱۵۰ میلیمتر انتخاب میشوند.
لوله های انشعاب خانه ها باید بصورت راست و با شیب یکنواخت کار گذاشته شوند.شیب لوله ها هیچگاه نباید از ۲ % کمتر باشد.قرار دادن یک دریچه یا آدم رو در نزدیکی دیوار خانه برای رفع گرفتگی لوله و همچنین کنترل میزان فاضلاب ورودی به شبکه پیشنهاد میشود.
زاویه ی برخورد لوله ی انشعاب خانه ها با لوله ی اصلی فاضلاب شهر در جهت قائم و افقی بهتر است برابر ۴۵ درجه و باید در جهت جریان فاضلاب در لوله باشد.پهنای ترانشه برای کارگذاردن لوله ی انشعاب باید دست کم ۴۵ سانتیمتر باشد تا در کارگذاردن آن بتوان دقت کافی را بعمل آورد.

آزمایش فشار در لوله های فاضلاب

آزمایش فشار جهت تعیین اببندی لوله ها ی فاضلاب بسته به اینکه لوله به عنوان لوله ی زیر فشار یا لئله ی با جریان آزاد طرح شده باشد متفاوت است.آزمایش آببندی لوله های فاضلابی که برای جریان با سطح آزاد طرح شده اند به اهمیت لوله های زیر فشار نیست، بنابراین روش انجام ان باید حتمآ در مشخصات خصوصی پروژه قید گردد.
این آزمایش شامل است بر اب بندی لوله ها و پیوندها ی آنها و معمولآ برای یک قطعه از لوله ی واقع میان دو آدم رو پشت سرهم انجام میگیرد.آزمایش لوله ی فاضلاب شهر غالبآ قبل از ارتباط آن با لوله های انشعاب خانه ها انجام میگیرد.
فشار لازم برای آزمایش طبق استاندارد آلمان (DIN4033) برای حالتی که انشعاب ها هنوز متصل نشده است برابر ۵ متر ارتفاع آب است. اگر انشعاب خانه ها و آبروهای کنار خیابان به شبکه اصلی فاضلاب متصل شده باشد عملآ فشار قابل آزمایش برابر اختلاف سطح میان کف خیابان تا کف لوله ی مورد آزمایش میباشد.
این شرکت آمادگی خود را در طراحی و اجرای پروژه های انتقال فاضلاب اعلام میدارد و تمام تلاش خود را برای بهبود شرایط زندگی و امنیت و سلامت محیط زیست این کشور دارد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *